{"id":36256,"date":"2024-03-09T17:57:14","date_gmt":"2024-03-09T16:57:14","guid":{"rendered":"https:\/\/tvsensor.com\/?p=36256"},"modified":"2024-03-09T17:57:57","modified_gmt":"2024-03-09T16:57:57","slug":"mehanizam-trampa-duga-prema-prirodi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tvsensor.com\/clanak\/mehanizam-trampa-duga-prema-prirodi\/","title":{"rendered":"MEHANIZAM \u201eTRAMPA DUGA PREMA PRIRODI\u201c"},"content":{"rendered":"\n


Akademik, prof. dr. Aleksandar Kne\u017eevi\u0107)
<\/p>\n\n\n\n

Malo je pravde u odnosu oni razvijeni \u2013 oni u razvoju na ovom na\u0161em svijetu. Razvijene zemlje svojim obimom proizvodnje, bez obzira na primjenu tehnolo\u0161kih mjera, nanose velike okolinske i klimatske ne\u017eeljene posljedice na razvoj cijele planete, time i manje razvijenih dr\u017eava, posebno kroz klimatske promjene. Zemlje u razvoju nemaju ni organizacione, ni materijalne sposobnosti da se adaptiraju klimatskim promjenama (promjenjen re\u017eim padavina, promjenjene temperature zraka), \u0161to uti\u010de na poljoprivredu, na turizam te hidroenergetiku i mnoge druge oblasti.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Razvijene dr\u017eave \u010dak poku\u0161avaju da tro\u0161kove suzbijanja klimatskih promjena prenesu na zemlje u razvoju (Pariska konferencija, 2020. godine). Odnos oni razvijeni \u2013 i oni u razvoju je klju\u010dan za razvoj Planete Zemlje. Na prvoj konferenciji o okolini i razvoju (\u0160tokholm, 1972), pored nekih zna\u010dajnih zaklju\u010daka bila se zao\u0161trila diskusija oko odgovornosti za Planetu izme\u0111u razvijenih dr\u017eava i onih u razvoju (Indira Gandi, posebnp). Razvijeni su imali neopravdano visoke okolinske zahtjeve prema zemljama u razvoju. Jedino je grad Sarajevo \u2013 po kratkom postupku – (zlo)upotrebio neke slu\u010dajne doga\u0111aje na Konferenciji i nakon nje  dobio kredit za projekat \u201eZa\u0161tita okoline u Sarajevu\u201c.
Pojam Trampa duga prema prirodi
Nakon ove konferencije, u skandinavskim dr\u017eavama od strane grupe intelektualaca uveden je pojam Trampa duga prema prirodi (engl. Debt to Nature Swap). Po tom pristupu mehanizmi me\u0111udr\u017eavne okolinske saradnje razlikuju razvijene zemlje i zemlje u razvoju i po uticajima na okolinu i po sposobnosti da se bave tom problematikom u globalnom kontekstu, ali i po odgovornosti. 
Po ovom konceptu razvijene zemlje dostignuti nivo svog razvoja duguju prirodi. Razvijene zemlje su svjesne da su one odgovorne za antropogene emisije, posebno u atmosferu, koje su naru\u0161ile ekolo\u0161ku stabilnost planete i da priroda ne bi mogla da podnese jo\u0161 jedan takav razvojni \u0161ok (na isti na\u010din i razvoj zemalja u razvoju). S druge strane, zemlje u razvoju su, koliko-toliko, sa\u010duvale svoju biolo\u0161ku raznolikost i priroda duguje tim zemljama. I na kraju, zemlje u razvoju su podigle kredite i duguju razvijenim zemljama. Kada se ti dugovi prebiju slijedi zaklju\u010dak da razvijene zemlje duguju zemljama u razvoju. Razvijene dr\u017eave \u2013 kroz razli\u010die mehanizme, pozvane su da vrate taj dug,
Najjednostavnija primjena ovog mehanizma je  model
po kome se dio inostranog duga zemlje u razvoju opra\u0161taju 
u zamjenu za lokalne investicije u mjere za\u0161tite okoline.<\/p>\n\n\n\n

Princip Trampe duga prema prirodi ugra\u0111en je i u politiku Ujedinjenih nacija i Evropske unije. Me\u0111utim prema tvrdnjama tih organizacija, zemlje u razvoju kod kojih znanje nije prioritetne koriste ovaj \u2013 bespaltni \u2013 mehanizam.
Kasnije je taj princip dora\u0111en kroz termin Zajedni\u010dke, ali diferencirane odgovornosti i odgovaraju\u0107e sposobnosti (Common but Differentiated Responsibilities and Respective Capabilities) i tako se primijenjuje  okviru Ujedinjenih nacija.<\/p>\n\n\n\n

Kada se prebiju dugovi slijedi zaklju\u010dak da razvijene dr\u017eave duguju dr\u017eavama u razvoju
Konvencija o klimatskim promjenama<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Druga konferencija o okolini i razvoju (1992.) odr\u017eana je u Brazilu, dr\u017eavi koja ima najve\u0107u pra\u0161umu na svijetu, najve\u0107i rezervoar ugljika. Tra\u017eilo se da se ta pra\u0161uma proglasi vrijedno\u0161\u0107u od zna\u010daja za cijelu Planetu i da se u tom pravcu njom upravlja. Brazilska vlada je odgovorila da prihvata taj stav pod uslovom da se i rezerve nafte i zemnog plina tako\u0111e proglase od interesa za cijelu planetu i saglasno tome pripadaju svim  dr\u017eavama svijeta.<\/p>\n\n\n\n

Na toj konferenciji, pored Konvencije o klimatskim promjenama, bilo je predlo\u017eeno i dono\u0161enje stava po kome se tehnologije prerade hrane ne mogu patentirati. Cilj je bio da se pomogne zemljama u razvoju od kojih su mnoge na ivici gladi. Ali, najbogatiji su sprije\u010dili dono\u0161enje te konvencije. A treba znati da danas na Planeti Zemlji samo jedna tre\u0107ina stanovnika ima tri obroka dnevno. Dvije tre\u0107ine ima jedan ili ni jedan. <\/p>\n\n\n\n

Najzna\u010dajniji doprinos konferencije iz Ria je dono\u0161enje Konvencije UN o klimatskim promjenama koja se upravo zasniva na razmatranom  konceptu Trampa duga prema prirodi. Ova konferencija nabraja (pojedina\u010dno) razvijene zemlje i obavezuje ih da smanjuju svoje emisije stakleni\u010dkih gasova (u svojoj zemlji i podr\u017eavaju smanjivanje u zemljama u razvoju); isto tako da pomognu u sanaciji posljedica klimatskih promjena u tim zemljama, kao i adaptaciji klimatskim promjenama u narednim decenijama. 
Istina, razvijene zemlje svijeta, po Dugu prema prirodi. pru\u017eaju izvjesnu pomo\u0107 zemljama u razviju, posebno za pove\u0107anje energijske efikasnosti i tako nadokna\u0111uju mali dio \u0161tete koju su kroz uticaj na promejnu klime  nanijele zemljama u razvoju. <\/p>\n\n\n\n

Elektri\u010dna energija BiH poskupljuje za 20 % po\u010dev od 2026. godine<\/p>\n\n\n\n

Velika je novina o kojoj se u na\u0161oj zemlji gotovo ne govori da Evropska unija uspostavlja mehanizam za uglji\u010dnu prilagodbu na svojim vanjskim granicama (C-BAM) namijenjen rje\u0161avanju pitanja emisija stakleni\u010dkih plinova ugra\u0111enih u robu pri njenom uvozu u carinsko podru\u010dje Unije kako bi se sprije\u010dio rizik od izmje\u0161tanja emisija ugljika u druge dr\u017eave. Time bi se i ugrozili ciljevi Pari\u0161kog sporazuma (u kome nema nikakvh kvantificiranih obaveze), izme\u0111u ostalog i stvaranjem poticaja za smanjenje emisija operatora u tre\u0107im zemljama. Ovim se dopunjuje sistem trgovanja emisijskim jedinicama stakleni\u010dkih plinova unutar Unije iz 2003. godine.
Pitanje je koliko je taj stav Evropske unije u saglasnosti sa Konvencijom UN o klimatskim promjenama. Konvenciju su donijele dr\u017eave svijeta, a su\u0161tinsku izmjenu uvodi samo jedna strana \u2013 dio razvijenih dr\u017eava svijeta u okviru EU. Zemlje u razvoju (izuzetak je Indija) se nisu usprotivile ovoj uredbi EU, jer ne raspoa\u017eu odgovaraju\u0107om organizacionom strukturom, niti imaju dovoljno organizovanog znanja da se bave ovom problematikom. Ovdje se smatra da, posebno, nedostaje odre\u0111ena finansijska podr\u0161ka zemljama koje su pogo\u0111ene ovom uredbom, ne samo u fazi uspostave odgovaraju\u0107eg zakonodavstva, nego i u primjeni ukoliko se paraleno radi o sni\u017eavanju tih emisija \u2013 poput nekada\u0161njeg mehanizma \u010distog razvoja EU -\u2013Clean Development Mechanism (CDM).<\/p>\n\n\n\n

Bosni i Hercegovini predstoji uvo\u0111enje C-BAM mehanizma, po kome \u0107e elektri\u010dna energija da poskupi za 20 % po\u010dev od 2026, godine. Upu\u0107eni ka\u017eu da se time mo\u017ee ubrzati razvoj dr\u017eave \u0161to \u0107e se pozitivno odraziti za sve na\u0161e gra\u0111ane. A neupu\u0107eni se pitaju da li to na\u0161i vladari znaju napraviti. Ovdje se smatra da bi cijeli sistem imao smisla samo ukoliko bi se prikupljena sredstva po osnovu uglji\u010dnoh poreza ulagala u mjere za smanjivanje rasipanja energije u privredi  u Bosni i Hercegovini, posebno imaju\u0107i na umu da je BiH jedna od \u010detiri dr\u017eave svijeta sa najvi\u0161om vrijednosti energijske intenzivnosti (potro\u0161nja energije po jedinci bruto dru\u0161tvenog proizvoda).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Akademik, prof. dr. Aleksandar Kne\u017eevi\u0107) Malo je pravde u odnosu oni razvijeni \u2013 oni u razvoju na ovom na\u0161em svijetu. Razvijene zemlje svojim obimom proizvodnje, bez obzira na primjenu tehnolo\u0161kih mjera, nanose velike okolinske i klimatske ne\u017eeljene posljedice na razvoj cijele planete, time i manje razvijenih dr\u017eava, posebno kroz klimatske promjene. Zemlje u razvoju nemaju […]<\/p>\n","protected":false},"author":59,"featured_media":36232,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[67,376,46,53,50,65],"tags":[],"class_list":{"0":"post-36256","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-blog","8":"category-featured","9":"category-kultura","10":"category-magazin","11":"category-naucimo-nesto-novo","12":"category-vise"},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/posts\/36256","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/users\/59"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/comments?post=36256"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/posts\/36256\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36259,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/posts\/36256\/revisions\/36259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/media\/36232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/media?parent=36256"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/categories?post=36256"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tvsensor.com\/api\/wp\/v2\/tags?post=36256"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}